TEST

Wielki Kack - Gdynia, Trˇjmiasto, dzielnica, aktualnoÂci, firmy, rozrywka

Czas 16:05
24 WrzeÂnia 2023 (Niedziela)
Jeste zainteresowany reklam▒ na naszej stronie?
Prosimy o kontakt: reklama@wielkikack.pl - formularz
Zapraszamy tak┐e na nasze forum dyskusyjne.
http://forum.wielkikack.pl/
Dzia│amy ju┐: 5970 dni.
Strona startowa arrow Patroni naszych ulic nowy
Patroni naszych ulic PDF  | Drukuj |  Email

         Wielki Kack z pereferyjnej dzielnicy Gdyni sta┼é si─Ö jedn─ů z najpi─Ökniejszych dzielnic miasta, doskonale skomunikowany, w bezpo┼Ťrednim s─ůsiedztwie Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego z dogodnym dost─Öpem do innych miast Trójmiasta.

         W ci─ůgu ostatniej dekady w Wielkim Kacku kilkakrotnie zwi─Ökszy┼éa si─Ö ilo┼Ť─ç mieszka┼äców, przyby┼éo kilka tysi─Öcy mieszka┼ä oraz kilkana┼Ťcie nowych ulic. Ulic, których patronami s─ů postacie z mitologii kaszubskiej lub te┼╝ miejscowi bohaterowie, cz─Östo dla nowych mieszka┼äców s─ů nieznani i egzotyczni. Aby nowi mieszka┼äcy uto┼╝samiali si─Ö z nasz─ů dzielnic─ů, w┼é─ůczyli w skuteczne dzia┼éania dla poprawy jako┼Ťci ┼╝ycia i wykazali wi─Öcej spo┼éecznej aktywno┼Ťci. Poznajmy patronów naszych ulic.

 

Ulica Damroki

         Damroka lub Damroca, Damrowa czyli po polsku D─ůbrówka, córka ┼Üwi─Ötope┼éka. Tylko którego? Historycy maja problem, czy by┼éa córk─ů ┼Üwi─Ötope┼éka, syna Racibora z Pomorza Dolnego, czy mo┼╝e ┼Üwi─Ötope┼éka, syna Mestwina I. W ksi─Ögach zmar┼éych ┼╝ukowskiego klasztoru odnotowano, ┼╝e zmar┼éa 25 maja 1224 roku jako córka ┼Üwi─Ötope┼éka, czyli pochodzi┼éa z rodu ksi─ů┼╝─Öcego. Nie jest to jedyny problem z t─ů zacn─ů , historyczn─ů i legendarn─ů niewiast─ů, za┼éo┼╝ycielk─ů ko┼Ťcio┼éa w Chmielnie. Kolejna zagadka, to czyj─ů by┼éa ┼╝on─ů, pomimo niech─Öci do zwi─ůzku ma┼é┼╝e┼äskiego, istniej─ů podejrzenia, ┼╝e by┼éa ┼╝on─ů Subis┼éawa II.

         Jedna z miejscowych legend, legend z Chmielna nie z Wielkiego Kacka mówi, ┼╝e mieszka┼éa w zamku po┼éo┼╝onym mi─Ödzy jeziorami K┼éodno i Bia┼éym na przepi─Öknej kaszubskiej szwajcarii ko┼éo Chmielna. Zamek zniszczono w czasie najazdów szwedzkich. Inna legenda zwi─ůzana z Damrok─ů opowiada o jej urodzie i samotno┼Ťci. Gdzie wi─Öc miejsce na jej m─Ö┼╝a? Skoro wed┼éug legendy towarzyszy┼éa jej obdarzona tajemna wiedz─ů, wierna s┼éu┼╝ka.

         Przytoczona legenda opowiada jak na zamek Damroki napad┼é rycerz - zbójca i uprowadzi┼é niedost─Öpn─ů i dumn─ů ksi─Ö┼╝niczk─Ö do swej siedziby, aby zmusi─ç j─ů do ma┼é┼╝e┼ästwa. Uwi─Öziona w wie┼╝y mia┼éa skrusze─ç i ulec rycerzowi przyjmuj─ůc jego ,,zaloty”. Jednak wierna s┼éu┼╝ka u┼╝y┼éa swojej czarodziejskiej mocy zsy┼éaj─ůc na zamek rycerza straszliw─ů burz─Ö, a po dumn─ů ksi─Ö┼╝niczk─Ö przylecia┼éy ┼éab─Ödzie, które zabra┼éy j─ů z powrotem do rodzinnego Chmielna. A siedzib─Ö rozbójnika w gniewie zrówna┼é z ziemi─ů ojciec Damroki - ┼Üwi─Ötope┼éek.

         Po naje┼║dzie szwedzkim z legendarnego zamku ksi─Ö┼╝niczki osta┼éy si─Ö tylko drzwi i trzy dzwony z kaplicy zamkowej, które zapad┼éy w otch┼éa┼ä jeziora Bia┼éego. Jak g┼éosi legenda te dzwony ujrza┼éa dziewczyna z wioski, która nad jeziorem pra┼éa bielizn─Ö. Najwi─Ökszy z dzwonów ko┼éysz─ůc si─Ö na fali zawo┼éa┼é do dziewczyny: ,,Ratuj nas!”. Lecz dziewczyna w─ůtpi─ůc w swoje si┼éy wyci─ůgn─Ö┼éa tylko najmniejszy dzwon, za┼Ť pozosta┼ée z j─Ökiem spi┼╝owych serc zapad┼éy w g┼é─ůb jeziora i wszelki ┼Ťlad po nich zagin─ů┼é. Najmniejszy z dzwonów natomiast mia┼é zawisn─ů─ç na ko┼Ťcielnej wie┼╝y w Chmielnie. Bogata w legendy kaszubska ziemia z tej przypowie┼Ťci wysnu┼éa mora┼é o braku wiary we w┼éasne si┼éy. Bez politycznych podtekstów i odniesie┼ä do obecnej  rzeczywisto┼Ťci chcia┼ébym przytoczy─ç jeszcze legend─Ö zwi─ůzan─ů ze z┼éotymi drzwiami z zamku Damroki, której mora┼é pi─Ötnuje i ostrzega przed skutkami niezgody. Wed┼éug legendy rybacy wy┼éowili z┼éote drzwi z g┼é─Öbin jeziora Bia┼éego, lecz w trakcie k┼éótni komu ma przypa┼Ť─ç znalezisko, ci─Ö┼╝kie drzwi przerwa┼éy sie─ç i wróci┼éy bezpowrotnie w otch┼éa┼ä jeziora.

Zagadkowa księżniczka kaszubska Damroka jest patronem mało zagadkowej ulicy Wielkiego Kacka dzielnicy Gdyni.

 

Ulica Gryfa Pomorskiego

         Przez puste pola i ┼é─ůki kilkana┼Ťcie lat temu wytyczono drog─Ö. Dzi┼Ť jest to jedna z g┼éównych ulic Wielkiego Kacka. W jej s─ůsiedztwie wyros┼éy nowoczesne zespo┼éy mieszkalne, handlowe oraz rekreacyjne. Kto jest patronem oraz kogo lub co chcieli uhonorowa─ç gdy┼äscy radni podejmuj─ůc uchwa┼é─Ö nr XXXVII/238/91 w dniu 20.11.1991r.? W uzasadnieniu do uchwa┼éy dotycz─ůcej nadania nazwy ulicy Gryfa Pomorskiego w Wielkim Kacku czytamy:„…Proponowana nazwa nowej ulicy w Wielkim Kacku - ul.Gryfa Pomorskiego - ma nawi─ůzywa─ç nie tylko do gryfa jako god┼éa i symbolu Pomorza i regionu kaszubskiego, ale przede wszystkim do nazwy jak─ů nosi┼éa najliczniejsza na Pomorzy Tajna Organizacja Wojskowa dzia┼éaj─ůca w czasie okupacji hitlerowskiej. Ulica tak nazwana mia┼éaby upami─Ötnia─ç trud, czyny zbrojne i liczne ofiary krwi z┼éo┼╝one przez ┼╝o┼énierzy tej organizacji, a tak┼╝e cierpienia niektórych jej cz┼éonków w okresie powojennym… ”.

         Od wieków symbolem Pomorza i kaszub jest mityczny gryf. To twór fantastyczny o rodowodzie orientalnym. Móg┼é wzi─ů─ç si─Ö z Indii, Mezopotamii, Egiptu albo Scytii, le┼╝─ůcej na pó┼énoc od Morza Czarnego. To w jednej postaci uskrzydlony lew i drapie┼╝ny ptak, najcz─Ö┼Ťciej orze┼é. Ma g┼éow─Ö, szpony i skrzyd┼éa- or┼éa, natomiast tu┼éów, ┼éapy oraz ogon – lwa. Oczy ogniste, uszy prawdopodobnie ko┼äskie lub o┼Ťle. Wokó┼é szyi, zamiast grzywy - grzebie┼ä z rybich p┼éetw. Plecy g┼éadkie lub opierzone, podbrzusze - przewa┼╝nie c─Ötkowane (niczym u tygrysa) albo plamiste (jak u pantery). Je┼Ťli ma pióra - to cz─Östo nastroszone, wtedy ostrzegawczo unosi┼é przedni─ů nog─Ö.

         Gryf to ptak mityczny, który nigdy nie istnia┼é. Mia┼é si┼é─Ö, czujno┼Ť─ç i w┼Ťciek┼éo┼Ť─ç lwa, bystry wzrok or┼éa. Stworzy┼éa go wyobra┼║nia ludzka przez po┼é─ůczenie or┼éa z lwem. Króla w┼Ťród ptaków z królem w┼Ťród zwierz─ůt. W legendach i podaniach wyst─Öpuje jako niezwykle silny twór, któremu ┼╝adna si┼éa nie jest w stanie si─Ö oprze─ç. Z tymi cechami uto┼╝samia┼é si─Ö porucznik Józef Dambka, który wiosn─ů 1940 roku okre┼Ťli┼é ramy organizacyjne i statut Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf  Kaszubski”. Nauczyciel i patriota, urodzony w 1903 r. w Zdrojach na Pomorzu, zosta┼é dowódc─ů  „Gryfa”, którego by┼é za┼éo┼╝ycielem i twórc─ů. Akces do tej konspiracyjnej organizacji sk┼éadaj─ů ma┼ée grupy ukrywaj─ůce si─Ö w lasach i na wybudowaniach. W tym czasie nast─Öpuje szybki rozwój organizacyjny i terytorialny. Zasi─Ög dzia┼éania organizacji znacznie przekroczy┼é tereny Kaszub. Obj─ů┼é swoim zasi─Ögiem ca┼ée Kociewie i inne tereny Pomorza. Dowódca uwa┼╝a┼é, ┼╝e aby „Gryf” sta┼é si─Ö znacz─ůc─ů si┼é─ů w walce z okupantem hitlerowskim, na jego czele powinna stan─ů─ç osoba wybitna, znana i o wielkim autorytecie. Por. Józef Damek rozszerzaj─ůc dzia┼éalno┼Ť─ç TOW „Gryf Kaszubski” nawi─ůzuje kontakt z bohaterem narodowym na Pomorzu, z ksi─Ödzem Józefem Wrycz─ů, który w dodatku by┼é podpu┼ékownikiem. W nocy z 6 na 7 lipca 1941 r. w Czarnej D─ůbrowie pow. Bytów, gdzie wówczas ukrywa┼é si─Ö ks. Józef Wrycza, na zebraniu organizacyjnym przemianowano nazw─Ö „Gryf Kaszubski” na „Gryf Pomorski”.

         Tajna Organizacja Wojskowa „Gryf Pomorski” szybko si─Ö rozrasta┼éa, dzi─Öki autorytetowi ks. Józefa Wryczy i by┼éa doskonale zorganizowana dzi─Öki por. Józefowi Dambke, który by┼é dobrym konspiratorem. Niech ┼Ťwiadczy o tym najdobitniej fakt, ┼╝e jako mobilny i operatywny dowódca przez cztery i pó┼é roku a┼╝ do 4 marca 1944 r., kiedy to zgin─ů┼é od kuli gestapowca Jana Kaszubowskiego vel Hansa Kassnera, nie tylko nie zosta┼é aresztowany, ale nawet rozpoznany przez Niemców. Zgin─ů┼é w zasadzce, a jego cia┼éo zosta┼éo przewiezione z Sikorzyna do Go┼éubia nad Jezioro D─ůbrowskie i tutaj ugodzone dodatkowym strza┼éem. Miejsce pochówku Józefa Dambka nie jest znane. Niemcy dopiero po jego ┼Ťmierci dowiedzieli si─Ö jak naprawd─Ö si─Ö nazywa┼é, wcze┼Ťniej znali tylko jego pseudonimy „Jur” i „Lech”. Mityczny, a potem herbowy gryf zrós┼é si─Ö z Pomorzem do tego stopnia, ┼╝e widnieje na wielu tarczach ksi─ů┼╝─ůt pomorskich. Wiele pomorskich miast ma w swoich herbach gryfy. Dla przyk┼éadu god┼éem Urz─Ödu Marsza┼ékowskiego Województwa Pomorskiego jest posta─ç czarnego gryfa na ┼╝ó┼étym tle. Ponadto wr─Öczane s─ů medale, odznaki i statuetki nawi─ůzuj─ůce swoj─ů symbolik─ů do gryfa i przyznawane za wybitne osi─ůgni─Öcia dla regionu. Tak wi─Öc mieszka┼äcy ulicy, której patronem jest Gryf Pomorski mog─ů mie─ç pewno┼Ť─ç, ┼╝e ich „rodzinne gniazda” s─ů dobrze strze┼╝one przez czujnego i silnego mistycznego ptaka, który zapewni im pomy┼Ťlno┼Ť─ç i dobrobyt.

 

         Wierzenia ludowe, nie tylko Kaszub, pe┼éne s─ů przes─ůdów i wró┼╝b. Korzeniami si─Ögaj─ů czasów poga┼äskich. Stanowi─ů swoist─ů interpretacje trudnych do wyt┼éumaczenia zjawisk otaczaj─ůcych cz┼éowieka. Nale┼╝y pami─Öta─ç, ze poga┼ästwo na Pomorzu trwa┼éo prawie do ko┼äca XII w., wobec czego istnia┼éy sprzyjaj─ůce warunki do rozwoju i przekazywania dawnych wierze┼ä, które w pó┼║niejszym czasie przej─Ö┼éy funkcje zabobonów. Chrze┼Ťcija┼ästwo d┼éugo musia┼éo je zwalcza─ç. Nigdy nie znik┼éy ca┼ékowicie, a mitologia poga┼äska i ludowa uleg┼éa przekszta┼éceniu zapo┼╝yczaj─ůc pewnych motywów ko┼Ťcielnych, zw┼éaszcza biblijnych.

 

Ulica Kro┼Ťni─ůt

         W lipcowym wydaniu ,,Wielkiego Kacka” opisa┼éem legendarne olbrzymy. Przeciwie┼ästwem stolemów w mniemaniu Kaszubów s─ů kra┼Ťniaki, kro┼Ťni─Öta, ma┼ée ┼╝yczliwe domowe demony. Kro┼Ťni─Öta, czyli krasnoludki, tj. kra┼Ťni ludzie ,,dobrzy, pi─Ökni ludzie”. Podobni we wszystkim do ludzi, mieszkaj─ůcy pod pniami drzew, szczególnie jab┼éoni, pod krzakami bzu w ogrodzie, a najch─Ötniej pod deskami, czyli pod pod┼éog─ů. Najcz─Ö┼Ťciej niewidzialni, z du┼╝─ů brod─ů i ubrani na czerwono. Bardzo cz─Östo przebywaj─ů w oborach i stajniach, gdzie dogl─ůdaj─ů inwentarza, zw┼éaszcza konie. Zajmuj─ů si─Ö piel─Ögnowaniem koni i zaplataniem grzyw lub ogonów. Niestety piecza ta rozci─ůga si─Ö zwykle nad jednym, najspokojniejszym koniem, ze szkod─ů i krzywd─ů dla innych koni, którym zabieraj─ů obrok. Krasnoludki prosz─ů czasem  o misk─Ö m─ůki, ziemniaków lub dzbanuszek mleka. Przychylne dobrym ludziom i pomocne w biedzie, mog─ů tak┼╝e stawa─ç si─Ö z┼éo┼Ťliwe. Za najmniejsz─ů wy┼Ťwiadczon─ů przys┼éug─Ö okazuj─ů kro┼Ťni─Öta wdzi─Öczno┼Ť─ç, pomagaj─ů obiera─ç ziemniaki, doi─ç krowy, zagniata─ç chleb, zamiata─ç i sprz─ůta─ç izby. Najcz─Ö┼Ťciej jednak p┼éac─ů z┼éotymi monetami lub mierzw─ů ko┼äsk─ů, która po kilku godzinach zamienia si─Ö w z┼éoto. Dzi┼Ť przestano o nie dba─ç, a przecie┼╝ poratowa┼éy nie jednego, ┼╝e wspomn─Ö tylko puckiego piekarza, którego ocali┼éy od g┼éodu i licytacji. Noc─ů bowiem przynios┼éy m─ůk─Ö do pustej piekarni i przygotowa┼éy wspania┼ée wypieki, a w dodatku z┼éote talary podrzuci┼éy do skrzyni...

         Dawniej nie by┼éo gospodyni, która by czego┼Ť w garnku nie zostawi┼éa kro┼Ťni─Ötom do jedzenia i picia. Kro┼Ťni─Öta niego┼Ťcinnej gospodyni lub nieostro┼╝nej i leniwej dziewczynie p┼éata┼éy figle.

Czy w dobie komputerów, samochodów i supermarketów, jest miejsce dla tych ┼╝yczliwych skrzatów?

         Ulica Kro┼Ťni─ůt w pe┼éni zas┼éuguje na swoj─ů nazw─Ö. Pi─Öknie utrzymane i  przystrzy┼╝one trawnikami oraz czyste chodniki, s─ů zas┼éug─ů mieszka┼äców, którym pomagaj─ů niewidzialne skrzaty. Krasna czyli pi─Ökna uliczka z zadbanymi domami i ogrodami jest wizytówk─ů naszego miasta i dzielnicy.

         Przechadzaj─ůc si─Ö wczesnym ┼Ťwitem tym bajkowym zak─ůtkiem naszej dzielnicy, mo┼╝e spotkamy domowego skrzata, który niesie z┼éote talary do gospodarskiej skrzyni. Mo┼╝e i nam podrzuci nieco talarów, je┼Ťli zadbamy o swoje trawniki, ulice i chodniki.

 

         Tu, w krainie zamieszka┼éej przez Kaszubów, z dziada pradziada walcz─ůcych z ┼╝ywio┼éem morskim o w┼éasny byt, powsta┼éo wiele legend przekazywanych przysz┼éym pokoleniom. Opowiadane w skromnych izbach w d┼éugie jesienne i zimowe wieczory, przy ogniu za┼╝ywaj─ůc tabak─Ö - ,,wiadomo, knop, co nie tabaczy, nic nie znaczy”. Mitologia kaszubska nadaje specyficzny koloryt tej ziemi. Elementy przed chrze┼Ťcija┼äskich wierze┼ä splataj─ů si─Ö z opowiadaniami o tych, którzy nie wrócili z morza. Purtki, czyli psotne duchy i stolemy, towarzyszy┼éy przez wieki w ci─Ö┼╝kiej pracy miejscowej ludno┼Ťci. Poznajmy tych legendarnych towarzyszy, którzy s─ů patronami naszych ulic i jak przed wiekami, tak i dzisiaj „┼╝yj─ů” obok nas.

 

Ulica Goska

         Gosk, jedyny w┼éadca Ba┼étyku, czyli Bóg morza, kaszubski Neptun. Jedna z najwa┼╝niejszych postaci miejscowej mitologii. W┼éada┼é wiatrem, sztormem i falami z pa┼éacu na dnie morza. Gdy odpoczywa┼é, Ba┼étyk by┼é spokojny i fale nie m─ůci┼éy jego powierzchni. Kiedy obchodzi┼é swe w┼éo┼Ťci wia┼é lekki wiatr, który nape┼énia┼é ┼╝agle rybackich ┼éodzi. Lecz gdy Bóg morza wpada┼é w z┼éo┼Ť─ç, sztorm burzy┼é morze, gro┼║ne fale z hukiem bi┼éy o brzeg, a ┼Ťmia┼ékowie, którzy na czas nie zd─ů┼╝yli dop┼éyn─ů─ç do domów, gin─Öli w morskich odm─Ötach. Gosk, darzony wielk─ů czci─ů, wspó┼éczu┼é rybakom w ich niedoli i biedzie.

         Gosk, cho─ç ma królewskie pochodzenie i by┼é darzony wielkim szacunkiem przez rybaków, nie znalaz┼é nale┼╝ytego miejsca w kaszubskiej literaturze. Wi─Öcej miejsca po┼Ťwi─Öca si─Ö diab┼éom, a król odchodzi powoli w zapomnienie.

         Ulica w Wielkim Kacku, cho─ç ma królewskiego patrona, to wygl─ůdem przypomina raczej wiejski dukt - w─ůska, pe┼éna dziur oczekuje na swój królewski wystrój. Nie królewskich kobierców potrzebuje, a utwardzonej nawierzchni i chodników, przychylno┼Ťci w┼éadz miasta i aktywno┼Ťci lokalnej spo┼éeczno┼Ťci, by godnie uhonorowa─ç królewskiego patrona.

 

         Wielki Kack to dynamicznie rozwijaj─ůca si─Ö dzielnica, gdzie tradycja kaszubskiej wsi, splata si─Ö z nowoczesno┼Ťci─ů, tak pi─Öknego miasta jakim jest Gdynia. Obok wiejskich domostw wyros┼éy nowoczesne zespo┼éy mieszkalne. Powsta┼éy nowe ulice, które nazwami nawi─ůzuj─ů do kaszubskiej tradycji. Tradycji, która jest w pami─Öci rodowitych mieszka┼äców, a powoli poznawana i przejmowana przez nowych mieszka┼äców.

 

Ulica Maszopów

         Ulica Maszopów jest nawi─ůzaniem do kaszubskiej tradycji i historii, to ho┼éd dla ci─Ö┼╝kiej i niebezpiecznej pracy rybaków.

         Bo kim by┼é Maszop? Maszop to cz┼éonek maszoperii, czyli zwi─ůzku rybaków morskich zajmuj─ůcych si─Ö wspólnym po┼éowem i podzia┼éem ryb. O podziale ryb decydowa┼é wk┼éad sprz─Ötu rybackiego i pracy. Tak np. w Ku┼║nicy ka┼╝dy rybak musia┼é posiada─ç co najmniej dziesi─Ö─ç ┼╝aków. Kierownik maszoperii, tzw. szyper, dzieli┼é po┼éowem wszystkich maszopów. Wdowa otrzymywa┼éa tylko po┼éow─Ö przydzia┼éu przypadaj─ůcego na maszopa, o ile nie ci─ůgn─Ö┼éa sieci, je┼Ťli za┼Ť sz┼éa do pomocy, otrzymywa┼éa ca┼éy przydzia┼é. Mog┼éa ona tak┼╝e w swoim zast─Öpstwie pos┼éa─ç dorastaj─ůcego syna lub kogo┼Ť obcego, z którym dzieli┼éa si─Ö swym przydzia┼éem na po┼éow─Ö. Rybakom morskim szczególnie z Jastarni i Boru, dobry po┼éów wró┼╝y┼é sen o drzewach, marny za┼Ť po┼éów i nierzadko nieszcz─Ö┼Ťcie wró┼╝y┼é sen o bursztynie.

         Ka┼╝da osada rybacka ma swego patrona reprezentowanego zazwyczaj w kapliczce przydro┼╝nej. Rybacy modl─ů si─Ö o dobry po┼éów, zw┼éaszcza do ┼Ťw. Piotra, Miko┼éaja, a w Jastarni do ┼Ťw. Micha┼éa, zamawiaj─ůc nabo┼╝e┼ästwa w ko┼Ťciele, odbywaj─ůc procesje w dni krzy┼╝owe i w dniu ┼Ťw. Marka szczególnie na Helu i w Swarzenie. Wyje┼╝d┼╝aj─ůc na po┼éów zdejmuj─ů czapk─Ö i mówi─ů: ,,Daj Bo┼╝e, szcz─Ö┼Ťliwy po┼éów”. W dzie┼ä Trzech Króli odbywa┼éa si─Ö zabawa rybacka, tzw. maszopskô. W ┼Ťwi─Öto to gromadzili si─Ö szëprowie ze swoimi za┼éogami w chëczi jednego z rybaków, gdzie planowali roboty na rozpocz─Öty nowy rok. Przy okazji darowali sobie urazy, ca┼éuj─ůc si─Ö jak bracia, nazywaj─ůc si─Ö wzajemnie drëchami. Narada ko┼äczy┼éa si─Ö pocz─Östunkiem i muzyk─ů, czyli maszopsk─ů. W dawnych czasach na takiej naradzie podawano pucczé piwò, uchodz─ůce za lepsze od gda┼äskiego. Trudne zaj─Öcie i niebezpiecze┼ästwo zwi─ůzane z ┼╝eglug─ů spowodowa┼éy wytworzenie si─Ö w spo┼éeczno┼Ťci Kaszubów pewnych zasad oraz norm u┼éatwiaj─ůcych wspóln─ů prac─Ö. Maszopi, cz┼éonkowie maszoperii, zwi─ůzani byli mi─Ödzy innymi zasadami równo┼Ťci i solidarno┼Ťci, cechami o których bardzo cz─Östo zapominamy we wspó┼éczesnym ┼Ťwiecie.      

         Tradycja maszoperii si─Öga ┼Ťredniowiecza, ale i dzisiaj czasem u┼╝ywana jest przez kluby ┼╝eglarskie. Cz┼éonkowie takiej ┼╝eglarskiej maszoperii sk┼éadaj─ů si─Ö na wyposa┼╝enie i przygotowanie jachtu, na którym nast─Öpnie p┼éywaj─ů.

          W Belgii i Holandii po dzi┼Ť dzie┼ä niektóre firmy, u┼╝ywaj─ů nazwy maatschappij do okre┼Ťlenia formy dzia┼éalno┼Ťci gospodarczej, któr─ů prowadz─ů, np. VTM (Vlaamse Televisie Maatschappij -Telewizja Flamandzka), czy Koninklijke Lucktvaart Maatschappij – Królewskie Linie Lotnicze KLM.

         Mo┼╝e i dzisiaj nale┼╝a┼éoby wskrzesi─ç towarzystwo czyli maszoperi─Ö, której inicjatywa i determinacja skutecznie doprowadzi┼éaby ulic─Ö Maszopów do stanu godnego nowoczesnej Gdyni.

 

Mity to nie tylko opowie┼Ťci o wymy┼Ťlonych diab┼éach, smokach czy bogach, to przede wszystkim opowie┼Ťci o samym cz┼éowieku. O jego walce z si┼éami przyrody i konfliktach spo┼éecznych. O jego marzeniach, kl─Öskach, zwyci─Östwach i nadziejach.

 

Ulica Stolemów

         Stolemy, wed┼éug wierze┼ä ludowych, to dawne olbrzymy ┼╝yj─ůce na Kaszubach. Zwyci─Ö┼╝eni przez cz┼éowieka, nie przez jego si┼é─Ö, lecz przez rozum. Mieli oni posta─ç ludzk─ů, nosili d┼éugie, jasne jak len w┼éosy. Odznaczali si─Ö tak wysokim wzrostem, ┼╝e gdy st─ůpali po dnie Zatoki Puckiej, to g┼éowy wystawa┼éy im ponad fale. Stoj─ůc za┼Ť na przeciwnych brzegach jeziora mogli bez wysi┼éku poda─ç sobie róg z tabak─ů. Pod nogami stolemów dr┼╝a┼éa ziemia, a gdzie stan─Öli, tam ju┼╝ nic nie ros┼éo i st─ůd tyle nieurodzajnej ziemi i tyle falistych terenów na Kaszubach. O wielko┼Ťci samej d┼éoni, niech ┼Ťwiadcz─ů r─Ökawice, w których bez trudu móg┼é zmie┼Ťci─ç si─Ö ch┼éop z p┼éugiem i par─ů wo┼éów. Byli silni i wielcy jak skandynawscy bogowie, chocia┼╝ niewiele by┼éo w nich z pó┼énocnej surowo┼Ťci i z┼éa. Pi─Ö┼Ťciami rozbijali g┼éazy, wyrywali drzewa z korzeniami i w razie potrzeby rzucali w przeciwnika. Ta niezwyk┼éa si┼éa pozwala┼éa stolemom przyczyni─ç si─Ö do ukszta┼étowania dzisiejszego kaszubskiego krajobrazu. Na przyk┼éad, zielone kobierce ┼é─ůk rozpo┼Ťcieraj─ů si─Ö dzi┼Ť na miejscu zasypanych przez nich jezior. ┼Üliczne ostrowy, wysepki oraz pó┼éwyspy na malowniczych jeziorkach, powsta┼éy przez zasypywanie jezior przez stolemy. Lecz w ko┼äcu, z powodu braku piasku musieli przerwa─ç rozpocz─Öt─ů prac─Ö. Razem z piaskiem rzucali w jeziora ca┼ée lasy z korzeniami, które potem obumar┼éy w wodzie i w skutek rozk┼éadu zamieni┼éy si─Ö z czasem w z┼éo┼╝a torfu, b─Öd─ůce do dzi┼Ť dla Kaszubów tym, czym dla ┼Ül─ůska pok┼éady w─Ögla. Rybacy z Pó┼éwyspu Helskiego przypisuj─ů tym olbrzymom usypanie mielizn w morzu, szczególnie w okolicach Ku┼║nicy.

         Dzisiaj stolemy s─ů bohaterami ludowych opowie┼Ťci, a niegdy┼Ť mianem stolema obdarzano wielkiego cz┼éowieka, olbrzyma.

         ┼Ülady bytno┼Ťci tych olbrzymów i dzi┼Ť mo┼╝na dostrzec na niejednej ulicy Wielkiego Kacka. Doliny i góry, zasypane piachem dziury, to niestety równie┼╝ jak┼╝e cz─Östo spotykany widok w Naszej dzielnicy, a faliste bezdro┼╝a trudno nazwa─ç ulic─ů.

 

         Ksi─ů┼╝─Öta pomorscy, i ich rodziny byli prawdziwymi opiekunami dla swoich poddanych. Za ich troskliwym staraniem rozszerza┼éa si─Ö wiara chrze┼Ťcija┼äska, a za ni─ů og┼éada i pomy┼Ťlno┼Ť─ç. By┼éy to zacne i sprawiedliwe rody, godne kaszubskiej ziemi, godni patroni naszych ulic.

 

Ulica Witosławy

          Witos┼éawa (ok.1205r.-9 VII 1290r.), ksi─Ö┼╝niczka kaszubska s┼éyn─ůca z m─ůdro┼Ťci, wybitna posta─ç ┼╝ycia politycznego XIII-wiecznego Pomorza. By┼éa córk─ů Zwinis┼éawy i M┼Ťciwoja I. Nosi┼éa pi─Ökne, nieco zapomniane, staropolskie imi─Ö ┼╝e┼äskie, z┼éo┼╝one z dwóch cz┼éonów: Wit(o)-(„pan”, „w┼éadca”) i s┼éawa-(„s┼éawa”). Mia┼éo ono charakter ┼╝ycz─ůcy i oznacza┼éo t─ů, która b─Ödzie s┼éawn─ů pani─ů”.

         Pró┼╝no by szuka─ç jakiej┼Ť Witos┼éawy w Wielkim Kacku, ale równie ambitnych, m─ůdrych i pracowitych panien znajdziemy wiele, nie tylko przy ulicy tej s┼éawnej i zacnej ksi─Ö┼╝niczki. Powró─çmy jednak do historii czcigodnej patronki, która od najm┼éodszych lat ┼╝ycia by┼éa wychowywana i przygotowywana na mniszk─Ö w rodzinnej fundacji, za┼éo┼╝onej przez ojca i matk─Ö klasztoru norbertanek w ┼╗ukowie (1212/1214). W klasztorze pojawi┼éa si─Ö prawdopodobnie po 1226 roku, po zniszczeniach spowodowanych tu najazdem Prusów i wymordowaniu mniszek. Jednak pierwsz─ů wzmiank─Ö o jej bytno┼Ťci w klasztorze ┼╝ukowskim znajdujemy dopiero w roku 1246. Jako doskona┼éa mediatorka, doprowadzi┼éa do ugody biskupa w┼éoc┼éawskiego Micha┼éa z ksi─Öciem ┼Üwi─Ötope┼ékiem, który by┼é jej bratem. Zarz─ůdzaj─ůc znakomicie dobrami klasztornymi, systematycznie wzbogaca┼éa je. Dzi─Öki udanym mediacjom i po┼Ťrednictwu w sporach pomi─Ödzy ksi─ů┼╝─Ötami pomorskimi oraz dostojnikami, uznawana by┼éa za znakomit─ů dyplomatk─Ö. Przyczyni┼éo si─Ö to do wspierania jej klasztoru licznymi nadaniami pomorskich ksi─ů┼╝─ůt.

         Witos┼éawa, jako przeorysza zakonu norbertanek, spiera┼éa si─Ö z cystersami oliwskimi o dobra podarowane przez jej matk─Ö - Zwinis┼éaw─Ö, w roku 1209 norbertankom ┼╝ukowskim. ┼Üwi─Ötope┼éek wi─Öksz─ů ich cz─Ö┼Ť─ç podarowa┼é klasztorowi oliwskiemu, aktem z dnia 23 kwietnia 1224 roku. Dzi┼Ť, jedna z dzielnic Gdyni, ale kiedy┼Ť ┼╝yzna K─Öpa Oksywska, oddzielona wod─ů od l─ůdu w czasach przedhistorycznych, g─Östo zaludniona, czego dowodz─ů cmentarzyska poga┼äskie, by┼éa przedmiotem sporu w czasach chrze┼Ťcija┼äskich. Spór jaki powsta┼é pomi─Ödzy klasztorami próbowano rozstrzygn─ů─ç polubownie w roku 1281. Cystersi nie dotrzymali warunków ugody i w 1289 roku Witos┼éawa ponownie prowadzi┼éa rokowania z cystersami oliwskimi. Jednak i tym razem nie dosz┼éo do zgody, a sam spór ci─ůgn─ů┼é si─Ö jeszcze kilkana┼Ťcie lat. Norbertanki zatrzyma┼éy Oksywie, Pogórze i kilka miejscowo┼Ťci dzi┼Ť zaginionych i zapomnianych, reszta k─Öpy przypad┼éa cystersom. 9 VII 1290 nekrolog ┼╝ukowski odnotowa┼é ┼Ťmier─ç ,,Mi┼éos┼éawy”, siostry ┼Üwi─Ötope┼éka, nie ulega w─ůtpliwo┼Ťci, i┼╝ chodzi tu o Witos┼éaw─Ö. 

Za czasów przeoryszy Witos┼éawy nast─ůpi┼é rozwój gospodarczy i terytorialny zakonu.

         Korzystaj─ůc z pozostawionej im swobody, nie zapomina┼éy równie┼╝ o swojej misji szerzenia dzia┼éalno┼Ťci o┼Ťwiatowej. Prowadzi┼éy placówki edukacyjne, w których uczy┼éy czytania, pisania, ┼Ťpiewu, haftu. U dziewcz─ůt wyrabia┼éy te┼╝ takie cechy jak: punktualno┼Ť─ç, obowi─ůzkowo┼Ť─ç, zami┼éowanie do porz─ůdku czy spokojne zachowanie. Cechy, które s─ů mile widziane i cenione w ka┼╝dych czasach.

 

         Przegl─ůdaj─ůc z zainteresowaniem najnowsz─ů publikacje dotycz─ůc─ů naszego miasta czyli „Encyklopedi─Ö Gdyni” ze zdziwieniem przeczyta┼éem, ┼╝e jedna z pomorskich ksi─Ö┼╝niczek Zwinis┼éawa jest patronk─ů ulicy w Ma┼éym Kacku. Na szcz─Ö┼Ťcie nadal obowi─ůzuje Uchwa┼éa RM Gdyni nr XXVIII/468/96 z dnia 27 listopada 1996 roku nadaj─ůca imi─Ö Zwinis┼éawy jednej z ulic w Wielkim Kacku. I tu pojawia si─Ö problem, która z pomorskich ksi─Ö┼╝niczek zosta┼éa uhonorowana przez rajców i zosta┼éa patronk─ů ulicy. Mo┼╝e podaj─ůc ogólnikowo w Uchwale ,,Zwinis┼éawa ulica Gdyni”, autorzy Uchwa┼éy pragn─Öli uhonorowa─ç jednocze┼Ťnie obie zacne szlachcianki. Aby nie faworyzowa─ç ┼╝adnej z ksi─Ö┼╝niczek pokrótce przedstawi─Ö te postacie, a czytelnik niech dokona indywidualnego i demokratycznego wyboru, która z pa┼ä bli┼╝sza jest jego sercu i powinna patronowa─ç ulicy Wielkiego Kacka 

 

Ulica Zwinisławy

         Zwinis┼éawa lub Swinis┼éawa (ok.1170/5-1230/40), ┼╝ona M┼Ťciwoja I ks. Pom. Gd.. Przypuszczalny termin urodzin ustalono na podstawie urodze┼ä starszych dzieci, czyli najpó┼║niej mog┼éa si─Ö urodzi─ç ok. roku 1175. Ze zwi─ůzku z M┼Ťciwojem I pochodzi┼éo co najmniej 8-9 dzieci: ┼Üwi─Ötope┼éek, Wracis┼éaw I, Sambor II,  Miros┼éawa, ┼╝ona ks. Po.. Zach. Bogus┼éawa II, Racibor, Witos┼éawa, prze┼éo┼╝ona norbertanek ┼╝ukowskich i dwie mniszki w tym klasztorze, prawdopodobnie Salomea oraz Jadwiga, uchodz─ůca za ┼╝on─Ö W┼éadys┼éawa Odonica, ks. wielkopolskiego.

         Zwinis┼éawa, ┼╝ona ksiecia M┼Ťciwoja I darowa┼éa w 1209 r K─Öp─Ö Oksywsk─ů klasztorowi sióstr Norbertanek z ┼╗ukowa, a jego syn ┼Üwi─Ötope┼ék II aktem z 23 kwietnia 1224 r przekaza┼é wi─Öksz─ů cz─Ö┼Ť─ç K─Öpy Cystersom z Oliwy. Spór o w┼éasno┼Ť─ç rozstrzygni─Öto dopiero po stu latach. W dokumencie fundacyjnym klasztoru jej m─ů┼╝ wyst─Öpuje jako g┼éówny wystawca aktu i u┼╝ywa skromnej tytulatury ,,princeps in Danzk”. Jego ┼╝ona za┼Ť otwiera list─Ö ┼Ťwiadków i otrzymuje tytu┼é „ducissa”. Pochodzenie Zwinis┼éawy nie jest znane, a u┼╝yty tytu┼é  „ducissa” zwykle uznaje si─Ö za dowód zajmowania przez ni─ů wysokiego stanowiska, które naj┼éatwiej wyt┼éumaczy─ç ksi─ů┼╝─Öcym pochodzeniem. Jej zgon 4 IX  odnotowa┼é nekrolog oliwski. Pochowana w Oliwie obok m─Ö┼╝a lub w ┼╗ukowie. Data roczna ┼Ťmierci jest sporna.

         Druga ksi─Ö┼╝niczka pomorska jest osob─ů mniej znan─ů, ale z obowi─ůzku przedstawiam t─Ö posta─ç mieszka┼äcom Wielkiego Kacka.

         Zwinis┼éawa (ok.1240-1280), ksi─Ö┼╝niczka pomorska , która by┼éa córk─ů ks. lubiszewsko - tczewskiego Sambora II i Matyldy, córki w┼éadcy meklemburskiego Henryka Borzywoja II. W ┼║ród┼éach historycznych wyst─Öpuje 29 VI 1258 w zwi─ůzku z aktem fundacyjnym ojca na rzecz klasztoru cystersów w Pogódkach (przeniesionego pó┼║niej do Pelplina).Wymieniona jest jako pierwsza z córek przed Eufemi─ů, Salome─ů i Geretrud─ů. Zwinis┼éawa by┼éa druga córk─ů Sambora II i Matyldy, ale trzecim dzieckiem tej pary, gdy┼╝ jej przyj┼Ťcie na ┼Ťwiat poprzedzi┼éy narodziny brata, Subis┼éawa. Zwinis┼éawa by┼éa ┼╝ona ma┼éopolskiego mo┼╝now┼éadcy Dobies┼éawa S─ůdowica z rodu Odrow─ů┼╝ów. Niektórzy uwa┼╝aj─ů ten zwi─ůzek za mezalians, gdy┼╝ starsza siostra, Ma┼égorzata, zosta┼éa królow─ů du┼äsk─ů, ┼╝on─ů Krzysztofa I, dwie m┼éodsze wydano za┼Ť za ksi─ů┼╝─ůt piastowskich.

 

┼▒ród┼éo Marii

         ┼▒ród┼éo Marii, jeden z najpi─Ökniejszych zak─ůtków Wielkiego Kacka, przez miejscowych Kaszubów zwane Brzäczk─ů, jest miejscem kultu religijnego i rekreacji nie tylko dla mieszka┼äców Gdyni i dzielnicy. Po pierwszym rozbiorze w 1772r. Prusy uzyska┼éy województwo pomorski, a Gdynia i okolice zosta┼éy oddane zwierzchnictwu urz─Ödnika pruskiego w Mostach, dlatego te┼╝ miejsce te zwane by┼éo Kaiser Quelle czyli Carskie ┼▒ród┼éo. Podpisany 28 czerwca 1919r. w Wersalu traktat pokojowy przywraca┼é Polsce cz─Ö┼Ť─ç Pomorza i niewielki, bo tylko 72-kilometrowy dost─Öp do morza.

         W 1921 roku budowano lini─Ö kolejow─ů Gdynia-Kokoszki, która mia┼éa omija─ç Wolne Miasto Gda┼äsk. Linia kolejowa przebiega┼éa przez ówczesn─ů wie┼Ť Wielki Kack. Z przekazów ustnych dawnych mieszka┼äców wynika, ┼╝e dosz┼éo do gro┼║nego wypadku w pobli┼╝u ┼║róde┼éka, szcz─Ö┼Ťliwie oby┼éo si─Ö bez ofiar ┼Ťmiertelnych. W listopadzie 1921 roku uko┼äczono budow─Ö toru, a w maju 1922 roku w podzi─Öce za ocalone ┼╝ycie jako wotum dzi─Ökczynne na cokole w ┼║róde┼éku ustawiono figur─Ö Matki Boskiej. Uroczystego po┼Ťwi─Öcenia figurki Matki Boskiej dokona┼é pierwszy proboszcz parafii wielkokackiej ks. Melchior Ba┼éach, parafii, któr─ů utworzono w 1902 roku. Od maja 1922r. ┼▒ród┼éo Marii sta┼éo si─Ö miejscem kultu religijnego. W pi─Öknym i urokliwym miejscu jakim by┼éa polanka przy ┼║ródle odbywa┼éy si─Ö zabawy taneczne i wyst─Öpy artystyczne. Wzrost eksportu w─Ögla ze ┼Ül─ůska przez Gdyni─Ö g┼éównie do Skandynawii, wymusi┼é konieczno┼Ť─ç budowy tzw. kolejowej magistrali w─Öglowej. W 1930 roku budowano now─ů lini─Ö kolejow─ů, której przebieg istnieje do dzisiaj, a stary tor cz─Ö┼Ťciowo usuni─Öto tworz─ůc drog─Ö. W latach siedemdziesi─ůtych  buduj─ůc uj─Öcie wody naturalne ┼║ród┼éo „ujarzmiono”, pozostawiaj─ůc figurk─Ö, a tradycje kultu religijnego wspólnie podtrzymuje i tworzy kolejne pokolenie „kacan” oraz nowych mieszka┼äców dynamicznie rozwijaj─ůcej si─Ö dzielnicy. Obecna, czwarta ju┼╝ figura, zosta┼éa po┼Ťwi─Öcenia 15 sierpnia 2006 roku przez metropolit─Ö gda┼äskiego abp Tadeusza Goc┼éowskiego, a ofiarowana zosta┼éa przez duszpasterstwo przy parafii ┼Üw. Wawrzy┼äca, której proboszcz ks. pra┼éat Ryszard Kwiatek, od pocz─ůtku patronowa┼é rewitalizacji tego pi─Öknego zak─ůtka, które ┼é─ůczy tradycje i nowoczesno┼Ť─ç pi─Öknej dzielnicy jakim jest Wielki Kack.

 

Autor tekstów

Radny dzielnicy Wielki Kack

Mariusz Paj─ůk

 
 
-->